به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام والمسلمین دعایی، مدیر مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی، در سلسله گفتمانهای علمی ـ پژوهشی «تبیین حوزه پیشرو و سرآمد» با موضوع «مقاومت اسلامی در افق تمدنی و بینالمللی حوزههای علمیه» که در شبهای ماه مبارک رمضان در حال برگزاری است، به تبیین ابعاد مختلف مفهوم مقاومت در منظومه معرفت دینی پرداخت.
وی با اشاره به معنای لغوی مقاومت، اظهار داشت: در منابع لغوی، مقاومت به معنای ایستادگی، پایداری، مخالفت، واکنش، پافشاری و ثباتورزی آمده است. این واژه از ریشه «قوم یقوم» و در باب مفاعله، دلالت بر ایستادگی و پایداری جمعی و برخاستن مشترک در برابر عامل مهاجم دارد.
حجتالاسلام والمسلمین دعایی با تأکید بر اینکه مقاومت بدون فرض وجود عامل مهاجم معنا ندارد، تصریح کرد: در بطن مفهوم مقاومت، همواره عنصری وجود دارد که تعادل، مصالح یا حیات انسان را تهدید میکند؛ این عامل میتواند درونی، مانند هواهای نفسانی و وسوسههای شیطانی، یا بیرونی، مانند تهاجم دشمن، اشغالگری، سلطهگری و تجاوز باشد. نادیده گرفتن این عامل، هویت مفهومی مقاومت را مخدوش میکند.
وی افزود: مقاومت، اختصاص به جنگ و تقابل نظامی ندارد و هر نوع پایداری در برابر تهاجم فرهنگی، تبلیغاتی، اقتصادی، سیاسی، اخلاقی و حتی انحرافات اجتماعی، مصداقی از مقاومت به شمار میآید. هر عاملی که بخواهد مصالح مشروع انسان را مورد تعدی قرار دهد، بستر تحقق مقاومت است.
مدیر مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی با استناد به بیانات رهبر معظم انقلاب، خاطرنشان کرد: معظمله، مقاومت را بهصورت مفهومی عام تبیین میکنند؛ به این معنا که انسان راهی را که حق میداند انتخاب کند و در برابر موانعی که او را از ادامه مسیر بازمیدارند، ایستادگی ورزد.
وی مقاومت را از اصول اولیه و ضروری حیات انسان و جامعه دانست و گفت: جامعه انسانی، بدون آموزه مقاومت، قادر به استمرار حیات خود نیست؛ موضوعی بدیهی که نیازمند استدلال مفصل نیست.
قرآن و سیره انبیا؛ الگوی راهبردی مقاومت و استقامت
حجتالاسلام والمسلمین دعایی با اشاره به جایگاه قرآن کریم بهعنوان منبع اصیل معرفت دینی مسلمانان، اظهار داشت: در قرآن شریف، دستورات صریح و گستردهای درباره ضرورت استقامت در مسیر اهداف متعالی اسلامی، هم بهصورت مستقیم و هم از طریق سیره اولیای الهی، بیان شده است.
وی آیه ۱۱۲ سوره هود را از آیات شاخص در این زمینه دانست و افزود: خداوند متعال در این آیه، استقامت را بهصورت وجوبی خطاب به پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) و مؤمنانی که با ایشان بیعت کردهاند، مطرح میکند. بنابر نقل ابنعباس، این آیه از سختترین آیاتی است که بر پیامبر نازل شده و پس از نزول آن، پیامبر(صلیاللهعلیهوآله) کمتر خندان دیده شدند؛ امری که نشاندهنده سنگینی مسئولیت استقامت در همه مواضع و جهتگیریهاست.
وی ادامه داد: بررسی سیره نبوی در موضوع استقامت، از آغاز دعوت علنی تا دوران مکه، هجرت به مدینه و معماری تمدن نوین اسلامی، نیازمند سالها پژوهش است. با این حال، قرآن کریم بهطور صریح، اهل مقاومت را مورد ستایش قرار میدهد.
مدیر مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی با استناد به آیات ۳۰ سوره فصلت و ۱۳ سوره احقاف، گفت: خداوند، پیامبران و رهبران الهیِ مقاوم را مورد تمجید عملی قرار میدهد؛ بهگونهای که ملائکه را برای تقویت اراده، ایجاد آرامش قلبی و بشارت به عاقبت بهشتی، به یاری آنان میفرستد.
وی افزود: در سوره جن، آیه ۱۶ نیز استقامت بر مسیر الهی، شرط گشایشها و جبران ناترازیها معرفی شده است؛ به این معنا که ایستادگی بر مبنای مکتب الهی، زمینهساز برکات گسترده الهی خواهد بود.
حجتالاسلام والمسلمین دعایی با اشاره به پژوهش محتوایی خود در سوره مبارکه بقره، گفت: در این سوره، به سیره سه پیامبر الهی از جمله حضرت آدم، حضرت موسی و حضرت اسماعیل(علیهمالسلام) با محوریت استقامت پرداخته شده است.
وی درباره حضرت آدم(علیهالسلام) توضیح داد: در مرحله نخست حیات، بهدلیل فقدان تجربه زیست در برابر عوامل اغواگر، لغزشی رخ داد؛ اما در مرحله دوم، پس از پذیرش توبه و مواجهه با انحرافات سنگین فرزندشان قابیل، حضرت آدم(علیهالسلام) با صبر و پایداری، جامعه نخستین انسانی را مدیریت و هدایت کردند.
مدیر مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی، حضرت موسی(علیهالسلام) را اسطوره مقاومت در سه سطح دانست و اظهار داشت: مقاومت در برابر طاغوت بیرونی مانند فرعون، مقابله با عناصر منحرف داخلی همچون قارون و سامری، و صبر و استقامت در برابر ناهنجاریها، بداخلاقیها و آزارهای قوم بنیاسرائیل، سه عرصه اصلی مقاومت حضرت موسی(علیهالسلام) است.
وی با اشاره به ویژگیهای قوم بنیاسرائیل در سوره بقره، از جمله گوسالهپرستی، سنگدلی، نژادپرستی، دنیاطلبی افراطی، کفران نعمت، پیامبرکشی و حرص بیپایان به دنیا، تأکید کرد: با وجود چنین جامعهای، حضرت موسی(علیهالسلام) هرگز از هدایت عقبنشینی نکرد و با نهایت صبر، درایت و مدیریت الهی، مأموریت خود را به انجام رساند.
حجتالاسلام والمسلمین دعایی در پایان، با اشاره به داستان طالوت و جالوت در پایان سوره بقره، خاطرنشان کرد: پیروزی جبهه ایمان، در گرو صبر، استقامت، توکل و درخواست نصرت الهی است؛ الگویی که در سیره پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) و دیگر انبیای الهی نیز بهروشنی مشاهده میشود و میتواند در معماری جامعه اسلامی معاصر الهامبخش باشد.
نظر شما